Ask Aletta is net als een bibliothecaris

"Mijn god, kan dat dan überhaupt?" Een mevrouw belde over haar pup uit Australië, een Labradoodle. Het beest had diarree gehad van een spoelworm of een coccidiosis, en nu had zij zelf ook darmklachten. Huisarts Bram Smits wist het antwoord niet uit zijn hoofd. Of het überhaupt om pathogenen ging die ook bij de mens in de darm konden gaan zitten: geen idee. Vroeger had hij de microbioloog hierover moeten bellen, of zo'n LCI-website moeten raadplegen. "Dan ben je wel echt een half uur verder voordat je het antwoord op je vraag hebt gevonden."

Hij plakte de hele vraag in Ask Aletta onder het kopje e-consult. Antwoord over coccidiosis: kan niet bij mensen. Vervolgvraag in dezelfde chat over spoelworm: ook niet. Twee antwoorden samengevoegd, in het dossier gezet. Iedereen happy.

Een vroege ontdekker

Bram had al langer van Ask Aletta gehoord, maar nooit gebruikt. Tot hij op een AI-nascholing bij de huisartsopleiding zat. Daar zette een kinderarts, Wouter, een aantal zinvolle AI-tools voor medici op een rijtje. Ask Aletta stond ertussen. Tijdens een werkgroepmoment probeerde hij het uit. "Ik dacht: what the…! Een adequaat antwoord én betrouwbare bronnen gebruikt. Fantastisch."

Bram is geen makkelijke prooi voor tech-hype. Hij was vijf jaar CMIO van Huisartsen Eemland en kijkt kritisch naar innovaties in de zorg. De eerste paar maanden bleef hij dan ook de bronnen checken. Of het inderdaad regulier werkende medici en goede protocollen waren waar hij zelf ook wel eens in keek. Tegenwoordig doet hij dat eigenlijk niet meer.

Hoe het balletje ging rollen

Hij nam het mee terug naar de praktijk. "Iedereen was van: ja, ja, leuk, oké." En toen gebeurde er niks.

Hij ging het zelf gebruiken in de spreekkamer, werd steeds enthousiaster, en regelde een gratis maand voor het hele team. En toen kwam de routine waar hij nu nog om kan lachen: bij elke koffie vroeg hij dezelfde vraag. "Hebben jullie Ask Aletta al gebruikt?"

De eerste twee dagen: nee. Op dag drie merkte hij iets. Doktersassistente Marjolijn stuurde hem een overlegje: "Ask Aletta zegt dit en dat, ben je het daarmee eens?" Het antwoord was steeds ja. Daarna begon zijn vrouw Debora het te gebruiken. En toen kwam de rest. Van de negen werknemers gebruiken er nu zes het regelmatig. "Mensen die het vaker gebruiken, worden er ook enthousiaster over."

Marjolijn, doktersassistente

Marjolijn is sinds iets meer dan een jaar in de praktijk, sinds afgelopen juli met diploma. Ze heeft zich laten omscholen en vindt het hartstikke leuk werk: de dynamiek, het snelle schakelen, het patiëntencontact. Voor haar is Ask Aletta er eigenlijk altijd geweest. Wel merkt ze, doordat ze ook bij een andere praktijk werkt, dat de Ronde Tafel wat meer innovatieve oplossingen gebruikt.

Ze heeft vier vaste tabbladen openstaan: Thuisarts, het Farmacotherapeutisch Kompas, de NHG-triagewijzer. Plus Ask Aletta. Elke bron heeft zijn eigen plek. Thuisarts pakt ze erbij voor de standaarddingen: hoesten, oorpijn, de adviezen die ouders zelf ook moeten terug kunnen vinden. De triagewijzer voor urgentiebepaling aan de telefoon. Farmaco voor namen, doseringen, bijwerkingen. Spoeddingen en herhaalrecepten lopen niet via Ask Aletta.

Ask Aletta gebruikt ze voor de complexere of dubbele vragen die niet één-op-één in Thuisarts staan. Mag een baby van vier maanden paracetamol? Wat zijn de bijwerkingen van de gordelroosvaccinatie? Mag een kind van zes codeïne, en hoe leg je dat goed uit aan ouders? Hoelang mag een kind van drie wachten met oorpijnklachten? "Dat soort dingen is vaak lastig te vinden in Thuisarts. Dan kun je het soms iets sneller vinden in Ask Aletta."

Ze handelt nu dingen zelfstandig af die ze voorheen aan Bram had voorgelegd. Niet omdat ze het zelf onthoudt, maar omdat de bron betrouwbaar genoeg is en het antwoord overeenkomt met wat ze zelf al dacht. Wat ze in het dossier zet, is herkenbaar: bij elk overlegje zet ze er "AA:" voor, gevolgd door wat Ask Aletta zei. Zo weet de huisarts welke bron is geraadpleegd, en de collega die later belt weet wat er is gezegd. "Dat we één lijn trekken." De huisarts accordeert dan in de loop van de dag haar patiëntcontact, maar anders dan bij een overlegje, is het contact dan meestal al afgehandeld.

Haar patiënten verwijst ze meestal door naar Thuisarts.nl. Niet omdat Ask Aletta het niet zou kunnen, maar omdat ze dan zeker weet dat de uitleg in taal staat die ouders begrijpen, op een plek die ze zelf kunnen terugvinden.

In het begin kreeg ze ook af en toe een mailtje met tips om specifieker te vragen. "Dat vond ik altijd wel verrassend, maar wel leuk. Waardoor ik ook leerde dat ik kon doorvragen."

Drie type vragen

Bram herkent in zijn eigen gebruik drie patronen. Ze komen vier à vijf keer per werkdag voorbij.

Ter vervanging van een meedenkadvies aan een medisch specialist. Twee van die vier of vijf vragen, schat hij. Vroeger schreef hij een ZorgDomein-aanvraag, nu plakt hij de vraag eerst in Ask Aletta. Als het antwoord bevredigend is (bijvoorbeeld gebaseerd op een CBO-richtlijn), hoeft hij de specialist niet meer te consulteren. "Dat scheelt de patiënt geld en het scheelt geld in de gezondheidszorg." Qua tijd lijkt het niet veel uit te maken. Een specialist consulteren via ZorgDomein duurt net zo lang. Maar op kwaliteit en prijs-kwaliteitverhouding wel: minder verwijzingen, even goed antwoord.

Vragen van de huisarts in opleiding. De praktijk leidt structureel één huisarts in opleiding per jaar op, met dagelijks een uur leergesprek. Daar komen soms onderwerpen aan bod waarop Bram het antwoord niet altijd uit zijn hoofd weet. Het vak is breed. Een huisarts is een beetje neuroloog, een beetje dermatoloog, eigenlijk een beetje van alles. Al die subspecialismen evolueren bovendien voortdurend. "De medische wetenschap verandert te snel om van al die subspecialismen alle protocollen bij te houden."

Vragen van patiënten waar hij het antwoord niet op weet. Vanmorgen nog twee, allebei over chemokuren. "Daar heb ik echt te weinig verstand van. Goed dat Ask Aletta er wel wat over kon vertellen."

Medicatie-interacties zoekt hij vaak nog direct in het Farmacotherapeutisch Kompas op. Die bron kent hij goed, daar is hij snel in. Ask Aletta wint pas echt als hij niet weet waar hij moet zoeken. CBO-richtlijnen bijvoorbeeld, documenten van tweehonderd pagina's. "Daar ga ik echt niet op zoek naar het antwoord. Dat vind ik heel fijn dat Ask Aletta daarin grasduint."

Wie gebruikt wat, en hoe vaak

Scherp blijven

Een verborgen winst, zegt Bram, zit in de updates. Hij houdt zijn kennis bij via Huisarts en Wetenschap, het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, het FTO (Farmacotherapeutisch Overleg, eens in de twee maanden met twintig collega's uit de regio) en de leergesprekken met de huisarts in opleiding. "Maar ik denk dat ik nog steeds wel dingen mis."

Geen wekadvies meer bij een hersenschudding bijvoorbeeld. Of een andere pil bij een jichtaanval. Dingen die hij vroeger goed uit zijn hoofd had geleerd, maar waarvan de richtlijn intussen is herzien. "Dan geef ik een advies en zegt de huisarts in opleiding: nee Bram, dat is veranderd. Tegenwoordig adviseren we dit en dat."

Bram zit niet te wachten op proactieve mailtjes over richtlijnwijzigingen. Liever ontdekt hij het organisch. Als hij een antwoord uit Ask Aletta krijgt waarvan hij denkt hé, dat is nieuw, dan duikt hij in de bijbehorende NHG-standaard. "Het werkt voor mij heel prettig. Een beetje meer u vraagt, wij draaien, in plaats van dat jullie proactief kennis pushen."

Ask Aletta is net als een bibliothecaris

Voor collega's die nog twijfelen heeft Bram zijn eigen metafoor. "Ask Aletta is net als een bibliothecaris. Een slechte bibliothecaris vindt het verkeerde boek. Een goede bibliothecaris weet precies in welke boeken de informatie staat. Zo is AI ook. Je kan niet zeggen: AI is onbetrouwbaar. Dat kan niet."

Een AI is zo goed als de bronnen die hij raadpleegt. Dat is wat hem aan deze tool aanspreekt, en dat is wat hij aan twijfelende collega's uitlegt. Het vertrouwen is in de loop van de tijd alleen maar gegroeid. Bram en Marjolijn vertrouwen de bron inmiddels zo, dat ze de uitkomst combineren met hun eigen oordeel en daarmee aan de slag gaan.

Wat het oplevert

Voor Marjolijn: een extra bron waarvan ze zeker weet dat het klopt, en bevestiging van wat ze al dacht. "Vaak weet je het wel, maar is het fijn om nog even bevestigd te krijgen dat het klopt wat je zegt."

Voor Bram: minder onnodige verwijzingen naar de medisch specialist, en een betrouwbare partner in het opleiden van een huisarts in opleiding. Op de vraag of hij nog wel eens twijfelt over deze investering: "Nee."

Hij verspreidt het inmiddels ook breder. Vorige week heeft hij Ask Aletta aanbevolen bij het hospice in Nijkerk, waar het team regelmatig in discussies belandt over terminale zorg. De ervaren verpleegkundigen daar weten in veel gevallen meer dan de dokter, zegt Bram, en dat kan een gesprek scherper maken als beide partijen naar dezelfde bron kunnen kijken. Hij hoopt dat ze binnenkort bellen.